4 september 1944: de bevrijding van Leuven

De bevrijdingsoperatie van Leuven was er een van korte duur: één dag volstond om de Duitse bezetter te verjagen. De bevrijding gebeurde echter niet zonder slag of stoot: minstens vijftien Duitse soldaten, vijf Britse soldaten en acht burgers lieten het leven

Na de bevrijding van Parijs op 25 augustus volgde een voor iedereen snelle opmars van de geallieerden naar ons land met de inpalming van de Antwerpse haven als hoofdobjectief. Op 1 september werd de Belgische grens overschreden en reeds op 3 september wapperde de Belgische driekleur op de Brusselse daken waar een dolle bevolking de Brigade Piron in de voorhoede van het Engelse leger in haar hart sloot.

Het initële Duitse plan omde geallieerde opmars op te vangen in een verdedigingslijn van Antwerpen over Leuven naar Namen kon niet tijdig voorbereid worden. Wel werden elementen van voornamelijk de Waffen-SS-divisies “Adolf Hitler” en “Hitlerjugend” ingezet voor een vertragend gevecht, zodat een maximum van wanordelijk terugtrekkende Duitse troepen het Albert-kanaal nog kon bereiken. In Leuven werden bijna alle bruggen over de Dijle en twee over de Vaart opgeblazen met behulp van zware vliegtuigbommen. Enkele tientallen huizen die de bombardementen van mei 1944 overleefd hadden, werden alzo daags voor de bevrijding alsnog met de grond gelijk gemaakt. De Dijle-bruggen in de Brusselsestraat en aan de Tervuursepoort werden wel klaargemaakt voor ontploffing, maar werden voorlopig intact gehouden om terugtrekkende eigen troepen de kans te geven de rivier over te geraken Er waren overigens heel wat Duitse troepen in de rug van de snel oprukkende geallieerde macht, wat her en der tot pijnlijke situaties leidde. In meer dan één dorp dacht de plaatselijke bevolking bevrijders te zullen gaan verwelkomen, die dan bij nader inzicht Duitse uniformen bleken te dragen

De Valk

het college De Valk als Kriegslazaret
Tegen 1 september werden er meer dan duizend Duitse zieken en gewonden geëvacueerd

Op 4 september vertrokken Britse verkennes van de Guards Division richting Leuven. Via de Tervuursesteenweg bereikten vier verkenningsvoertuigen rond 15 uur de Leuvense stadsrand, reden ongehinderd de stad in via de Tervuursestraat en draaiden even later de Brusselsestraat in richting centrum. Pas hier kregen ze bij het naderen van de nog intacte bruggen de eerste tegenstand. De Duitse defensie had gerekend op een komst via de Brusselse steenweg … en was bij verrassing genomen.

Het Leuvense verzet wilde haar bijdrage leveren aan de bevrijding. De diverse groeperingen stonden met elkaar in contact en waren gebrand op het vrijwaren van de nog niet ontplofte bruggen. Hierbij stonden vooral het Geheim Leger, de Nationale Koninklijke Beweging en de communistische partizanen paraat. Maar ook het verzet werd bij verrassing genomen en zou weinig kunnen uithalen

Britse Verkenners
Britse Staghound pantserwagen in de Brusselsestraat

De verkenners van het Household Cavalry regiment hadden de duidelijke opdracht om tenminste één overgang over de Dijle te veroveren en intact te houden tot aankomst van de divisie Beide Dijlebruggen in de Brusselsestraat, waarvan er één al behoorlijk beschadigd was, werden zonder veel moeite veroverd. Hierbij sneuvelden meerdere Duitsers, waarvan één een jongen van 18 was die dapper probeerde de door het verzet gesaboteerde ontstekingsdraden te herstellen.

Terwijl twee Scout-cars bij de bruggen bleven in afwachting van versterking, reden de overige twee behoedzaam naar de Grote Markt Daar kwam het tot meerdere vuurgevechten met Duitse troepen die zich ondermeer verschanst hadden in het mooie Tafelrond, het plaatselijk kantoor van de Nationale Bank.

De Grote Markt kon pas veroverd worden mits enige versterking en een systematisch bestoking van het Tafelrond met een 2-Pounder. Helaas ging daarbij het gebouw in vlammen op.

Een Duitse MG-schutter die zich verschuild had onder een aan de pui van het stadhuis geparkeerde vrachtwagen, zorgde nog voor enige problemen maar werd tenslotte ook uitgeschakeld. Het was bijna vijf uur en de eerste Engelse tanks van de Guards Division reden de Brusselsestraat in.

De nog aanwezige Duitsers trokken terug richting Diestse Poort en Naamse Poort, waarbij ze hier en daar af te rekenen kregen met gewapend verzet. Dat zorgde ook voor ongewilde slachtoffers, zoals een nieuwsgierige kloosterling die door terugtrekkende Duitse soldaten als een sluipschutter werd aanzien. Het verzet wist meerdere Duitsers krijgsgevangen te maken, maar meerdere verzetsmensen lieten zelf het leven tijdens de schermutselingen.

Bevrijd
Een bevrijde bevolking verhindert iedere verdere opmars op de Grote Markt

Bevrijd
Niet alle Duitsers geraakten tijdig uit de voeten

Troepen van de Guards Division zwermden uit over de stad. Gerustgesteld door dit machtsvertoon en door het zwijgen van de wapens durfde de Leuvens bevolking weer op straat komen en wapperden algauw de eerste Belgische vlaggen.

Niet alle Duitsers troepen hadden de stad verlaten. Ze bleven de ganse avond en een stuk van de nacht controle over de stationsbuurt en over de. Dijle-brug aan de Tervuursepoort behouden, waarbij ze één Staghound van de Britten wisten uit te schakelen. s‟Nachts wisten vele Duitsers via de Diestsesteenweg en de Naamsesteenweg terug te trekken en gaven zo de stad vrij.

Vanaf 5 september trokken de Britse troepen door de Leuvense straten, omstuwd door een enthousiaste bevolking. Voor wie “verkeerd” geweest was tijdens de bezetting, braken moeilijke momenten aan. Reeds in de vooravond van 4 september werden de eersten opgepakt en hun huizen geplunderd. Collaboratie
Vermeende collaborateurs worden door het verzet overgebracht naar de De Bay kazerne in de Tiensestraat (waar zich vandaag het Patria-complex en de … Hilton bevinden).
Het Pauscollege op het Hogeschoolplein deed dienst als tijdelijk politiekantoor na de bombardementen van mei 1944.